ادبیات و فولکلور آزربایجان

ZənGan Türk

نوروز و معمای سفره هفت سین

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz


کلمه عید نوروز خود از نظر علم ادبیات کاملا برای فارس‌ها بیگانه است.    " عید ” یک کلمه عربی‌ است "

در دستور زبان فارسی صفت بعد از اسم میشنید ولی‌ کلمه “نوروز” اینگونه نیست
روز خوب – روز زیبا- روز نو… این ثابت میکند که کلمه نوروز ترجمه شده از زبان دیگر است.

ولی‌ در تورکی کاملاً به صورت عکس صفت قبل از اسم میشیند

گوزل گون – ینی گون-

از نظر علم تاریخ هم با نام “ینی گون بایارامی ” ثبت شده که از نظر علم ادبیات اگر به فارسی یا هم خانواده آن کردی ترجمه کنیم میشود نوروز=نو +روز

همانطور که می‌دانیم فارسی زبان عقیم و ضعیفی است. حتی به نقل سازمان زبان شناسی‌ یونسکو فارسی به عنوان سی‌ سومین لهجه زبان عربی‌ محسوب میشود .
بیشتر کلمات فارسی عربیست و جایگزین فارسی ندارد کلمه جانشین” عید ” که یک کلمه عربی‌ هست در فارسی نیست.
.
.
.
.

    آردی وار...

آردینی اوخو
دوشنبه 27 اسفند 1397
بؤلوملر : آداب و مراسم,

یاخشی لیغا یاخشی لیق + فایل صوتی

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz

یاخشی لیغا یاخشی لیق هر کیشینین ایشیدی "

" آتالار سؤزو "




حمید آدلی یوخسول بیر کیشی وار ایدی. بو کیشی نین آلتی خیردا اوشاغی وار ایدی. حمید کیشی هر گون مئشه دن شله ایله اودون گتیریب ساتار ، آلدیغی پوللا اوشاقلارینی یاری قارنی آج ، یاری قارنی توخ دولاندیراردی .
بیر گون حمید کیشی یئنه تئزدن دوردو . ال-اوزونو یودو ، اوتوروب بیر آز چؤرک یئدی ، سونرا دهره سینی ، بالتاسینی گؤتوروب مئشه یه اودون ییغماغا گئتدی. آز گئتدی،چوخ گئتدی ، مئشه نین لاپ قالین یئرینه چاتدی. بیرده گؤردو بیر شئی اود توتوب یانیر. کیشی یاخینا گئدیب گؤردو آلووون ایچینده بیر قوتو وار. بو قوتونون ایچیندن سس گلیر :

- آی آمان ، کؤمک ائله یین ، منی بو آلووون ایچیندن قورتارین !

حمید کیشی چوخ رحملی آدام ایدی . اورگی یاندی. اؤزونو آلووون ایچینه آتیب قوطونو کنارا چیخارتدی. قوتونون آغزینی آچان کیمی ، ایچیندن بیر ایلان چیخیب ، کیشی نین بوغازینا دولاندی ، قیشقیریب دئدی :

- سنی ائله ووراجاغام کی ، پارچا-پارچا اولاسان . کیشی یالواریب دئدی :
- ایلان قارداش ، انصاف ائله ، مروت ائله . من سنی اؤلومدن قورتاردیم ،سنه یاخشیلیق ائله دیم.یاخشیلیغین عوضینی وئرمیرسن-وئرمیرسن ، داهی منی نییه وورورسان ؟ مندن ال چک ، بیر بؤلوک چولما -جوجوغوم وار. اونلاری یئتیم قویما !

ایلان اونون بوغازینی سیخیب دئدی :

- ناحاق یئره منه یاخشیلیق ائله میسن. نییه ، بیلمیردین کی ، بیز نسیل یاخشیلیق قاباغیندا پیسلیک ائلریک ؟ یاخشیلیغین یئرینه سنی ووروب بالالارینی یئتیم قویاجام....
.
.
.
      آردی وار....

آردینی اوخو
شنبه 18 اسفند 1397

آلقیشلار (دعاها) و قارقیشلار (نفرین ها) ( 1 )

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz



دعاها و نفرین ها 

جمله هایی که برای گلایه و تشکر از کار فرد مقابل استفاده می شود .

مثلا جوانی به یک فرد مسن و کم توان کمک می کند و فرد مسن برای او دعای خیر می کند :


  • آللاه کؤمیین اولسون .   ( خداوند کمکت کن )
و یا در بعضی از لحظات وقتی بچه ها دیگر آنقدر شلوغ می کنند که پدر یا مادر برای او نفرین میکنند :
  • بالان باشیوا بلا اولسون .   ( بچه ات بلای سرت شود )



آللاه او گونو گتیرمه‌سین کی بیر نفر آداما قارقیش ائله‌سین. اؤزللیک‌له اگر او اینسان آدامین آتا یا آناسی اولا. چون دئیرلر آتانین قارقیشی آدامی تئز توتار.

بعضن اوشاق‌لار اؤز آتا- آنالارین او قدر جانا گتیریرلر کی اونلار اورک‌دن ده اولماسا اوشاق‌لارینا قارقیش ائلمه‌یه باشلاییرلار.

چاربورج‌دا بئله بیر اینام وار کی آنانین قارقیشی اوشاغین توتماز چونکی آنانین اوشاغینا وئردیگی سود بو ایشه مانع اولار. هر حالدا قارقیش ائله‌مک چوخ یاخجی بیر ایش اولماسا دا اوندا اولان یئرلی-کؤکلو کلمه‌لر چوخ گؤزل‌دیلر.... .

آلقیشلاردا هر حادا کی آتاآنادان  یا بیر دوست ، قوهوم و .. آدامنان ائشیدیب یا بیله نیزه دییلن سؤزلرکی بعضا یئرینده ایشله نرلر ، تشککور یئرینه و...


آلقیشلار            

   


  • سوفرن برکتلی اولسون     
  • قادا- بالادان اوزاق اولاسان
  • باهار گؤنلو اُولاسان 
  • تاخت - تاجا چاتاسان 
  • تزه گلین اولاسان
  • سمرین گؤره‌سن
  • جالالین آرتسین
  • جان باشین آغریماسین
  • جرگه‌لره قوشولاسان



آردی وار...

آردینی اوخو
دوشنبه 29 بهمن 1397
بؤلوملر : متفرقه,

بایاتی اشعار فولکلوریک تورکی

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz



دو بیتی های بومی ادبیات شفاهی آزربایجان که در اکناف این دیار با نام بایاتی شهرت دارد یکی از رایجترین انواع منظوم ادبیات عامیانه این سرزمین است . بایاتیها از نظر انسجام شکل ، وسعت مضمون ، ترنم موسیقی و تموج ذوق و احساس در ردیف جذابترین و شورانگیزترین آثار بدیع فولکلوریک جای می گیرند.این نغمات نغز و دلکش که از زندگی و عواطف و رازها و نیازهای مردم ساده و پاکدل مایه می پذیرند و در قالب الفاظی روان و بی تکلف جای می گیرند،از چنان لطف و خلوص و صفا و صراحتی برخوردارند که بخصوص وقتی با آهنگ ویژه خود و با نوائی گیرا خوانده شوند، عنان از کف دل می ربایند و سرشک بر چهره احساس می افشانند.

ارادت و اعتقاد مردم ساده ی صحرا و شهر و روستا به این آثار موزون و دلفریب تا بدان پایه است که بایاتی ها را حسب حال و آیینه سرنوشت نمای خویش می پندارند و بهنگام ملال و سرگشتگی و حرمان برآن توسل می جویند و بعنوان تفال از آن مدد و مراد می طلبند.


http://s1.picofile.com/file/6297019114/images2.jpeg


من عاشیقام هر آیلار
هر اولدوزلار ،هر آیلار

بوردا بیر گول بیتیبدی،
سوسوزوندان هارایلار.

من عاشیقام هر آیلار،
هر اولدوزلار هر آیلار،

باشیم جلاد الینده ،
دیلیم سنی هارایلار.


وظیفه دو مصرع اول ایجاد زمینه موافق برای بیان و انشاد دو مصرع بعدی است.مصرعهای اول و دوم معمولا با یک وصف طبیعت و یا وصف حال و بطورکلی با توصیفی مشهود و قابل لمس اغاز می شود و زمینه را برای طرح یک واقعیت ، بدانسان که برای گوینده مطرح است فراهم می سازد.

این خصوصیت، یکی از جنبه های متمایز نوع بایاتی بوده و موجب آن می گردد که دو مصرع اول چون فی البدیهه و به قصد ترادف عنوان می شوند، در دو یا چند بایاتی همشکل و متقارن باشند.

ولی مصراعای سوم و چهارم مضامین و معانی متغایر و مستقل از هم پیدا کنند..... .

.
.
.
.

     آردی وار.....

آردینی اوخو
سه شنبه 16 بهمن 1397
بؤلوملر : بایاتی لار,

ترانه های عامیانه " کوچه لره سو سپمیشم " + mp3

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz

ترانه های عامیانه " ماهنی لار "

موسیقی آذربایجان

کوچه لره سو سپمیشم





ترانه های عامیانه یکی از مواد فولکلوریک آذربایجان است که شاید قدمت برخی از این ماهنی ها در ارتباط تنگاتنگی با اسطوره ها ، داستانهای بسیار کهن و افسانه های قدیمی باشد و برخی نیز آنچنان موضوعاتی دارند که گویی در هوای امروز تنفس می کنند.بخش عظیمی از هنر موسیقی آذربایجان در همین ماهنی ها متبلور گشته است . برخی از این ماهنی ها ساخته مستقیم هنرمند و برخی نیز ، شاعر شناخته شده ای دارند اما به دلیل استفاده بیش از حد مردم و استقبال بی شائبه از آن ، شاعر اصلی در سایه مانده است چرا که مردم به دلخواه خود در ترکیب و واژگان آن دست برده اند و آنگونه که موافق ذوق و احساس آنان است به کار گرفته شده است .
هر گاه ترانه " کوچه لره سو سپمیشم - یار گلنده توز اولماسین " به صدا در می آید اشک در چشمان پدربزرگ ها حلقه می زند ، پدر و مادرهی امروزی به تجدید خاطرات گذشته رو می کنند و جوانان نیز آن را نجوا می کنند. گویی احساسات سه نسل موجود در آن ترانه متجلی است.
موسیقی آذربایجانی ، سند هویت ملت آذربایجان است و صفحه ای فراموش نشدنی از ادبیات این سرزمین و این ملت بزرگوار است . ترانه های عامیانه یا " ماهنی لار " فراز و نشیب تاریخ ملت ما را بیان می سازد....
.
.
.
.
     آردی وار...


آردینی اوخو
یکشنبه 7 بهمن 1397
بؤلوملر : ماهنی لار,

سایا بخشی از فرهنگ و تاریخ غنی آزربایجان

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz



سرزمین آذربایجان به دلیل برخورداری ازفرهنگ دیرینه و اصیل و نیز شرایط جغرافیائی و پرتحرکش، ازپیشینه ی فرهنگی و هنری خاصی برخورداراست. بسیاری از آئین ها در ادبیات شفاهی فولکلور در دل موسیقی حماسی و گیرای این منطقه نهفته است. نوروز، این کهن آئین تورکان، با رنگ و بوئی ویژه و مراسم های خاصی در آذربایجان برگزار میشود . مراسم سنتی «سایا» از جمله زیباترین رسم‌های مردمان آذربایجان به مناسبت روزهای پایانی سال و آغاز سال نو است که از چندین ده روز مانده به عید نوروز برگزار می‌شود. در این آئین دیرینه، سایاچی ها، افراد هنرمند، شوخ طبع و بذله گوئی هستند که با نغمات، آواز و سخنان شوخ و شیرین خود مردم را دلشاد ساخته و طلیعه داران آغاز بهار و جشنهای مربوط به آن بوده اند.در فولکلور ترکی، سایا به معنی احترام گذارنده است و سایاچی به معنی حرمت و حرمت کننده است و با توجه به اینکه سایاچی ها هنرمندان دوره گردی بودند که با لباس هائی برگرفته از رنگ طبیعت و گاه با لباس های چوپان های محلی از چند هفته مانده به نوروز، ده به ده، کوی به کوی و خانه به خانه و با دو چوب د دست میگشتند و با خواندن شعرهای مخصوص و زدن چوبهای دستی به هم ریتم درآورده و شعر و آواز در وصف طبیعت میخواندند و برای مردم آرزوی روزهای خوش، خیر و برکت در سال نو از درگاه خداوند بخشنده طلب می‌کردند. سایاچی‌ها در مقابل دعاهای خیر و شعرهای دوست‌داشتنی خود از صاحب‌خانه‌ها هدیه و انعامی را دریافت می‌کنند.این هدیه ممکن است گندم و جو و شیرینی و آجیل باشد یا مبلغی پول به سایاچی هدیه داده شود.
در برخی مناطق آذربایجان سایاچی ها را »کوساکوسا« مینامند. با توجه به اینکه سایاچی ها از چند هفته مانده به عید، روزهای مانده به آغاز سال نو را شمارش می‌کردند، میتوان احتمال داد واژه سایا از مصدرترکی »سایماق« به معنای شمردن گرفته شده است. 
از مهم ترین این رسوم، آئین های نوروزی است که می توان به مراسم »تکمچی و سایاچی و کوسا گلین« اشاره کرد که هم زمان با نوروز با الحان دلنشین و خاص خود به نغمه سرائی پرداخته و با طنین آواز خود در فضای کوی و برزن ها، طلیعه آمدن بهار و زایش دوباره زمین را به مردم مژده میدهند.
.
.
.
.
   آردی وار....

آردینی اوخو
شنبه 22 دی 1397
بؤلوملر : آداب و مراسم,

" قیرخلی اوشاق " و کؤرپه اوشاقلارلا باغلی ایناملار

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz



یئنی دوغولموش اوشاغین ، آناسی نین دؤشونه سود گلینجه ، آغزینا بیر _ ایکی گون کره سورتر یا باشقا بیر آروادا ، امیشدیرهر دیلر . زاهی نین آناسی یا باجیسی نئچه گون اونون ال _ آیاغی برکییینجه یانیندا قالیب ، قوللوغون توتار و ائو ایشلرینی گؤرردی.... .
زاهییا قویماق ( سو ، اون و یاغ لا بیشمیش ) بیشیره ر دیلر کی چوخ دادسیز اولاردی.یئددی گون ، اگر زاهی چوخ ضعیف اولاردیسا اون گوندن سونرا ، آنا و اوشاغی ماما ایله حاماما آپاراردیلار.اون گون قوهوم _ قونشو ناهارا قوناق چاغیرار و هره اؤزونه گؤره پای ( هدیه ) گتیره ر دیلر . پای (هدیه) غالبا ساری یاغ ، یومورتا ، بعضا بال اولاردی .زاهینی آناسی اؤز ائولرینه آپارار ، بیر هفته ده اوردا باغلامایا (بسته یه ) دایانیب دینجه لردی.
کؤرپه اوشاغین قیرخی چیخینجا ( قیرخ گونلویونه کیمی ) بیر آدام اوشاق اولان اوطاغا گیره ر سه ، بلک لی کؤرپه نی گؤتوروب قاپی نین اوستونه قاوزایار و او آدام گرک کؤرپه نین آلتیندان اوطاغا گیره ردی . داها اوندان سونرا او آدام هر نئچه یول اوطاغا گیره ر سه ایدی ، کؤرپه نی قاوزامازدیلار.قیرخینجی گون اوشاغی حاماما آپاریب قیرخین تؤکردیلر... .

آذربایجان تورک خالقینین ایچنده کؤرپه اوشاقلارلا باغلی گؤزل اینام لار وار ، بو ایناملارین بیر چوخو......



آردی وار....

آردینی اوخو
سه شنبه 18 دی 1397
بؤلوملر : ایناملار(باورها),

جیرتدان ناغیلی - Cırtdan Nağılı + فایل صوتی

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz

جیرتدان ناغیلی - Cırtdan Nağılı

Hamı yatmış, Cırtdan oyaq

هامی یاتمیش ، جیرتدان اویاق


 

بیری واریمیش ، بیری یوخوموش ، بیر قوجا قاری واریمیش ، بو قارینین بیر بالاجا اوغلو واریمیش ، بو اوشاق او قدر(قه در) بالاجا ایمیش کی ، بونا جیرتدان دییرمیش لر.بیر گون جیرتدان گؤردو کی قونشولارین اوشاقلاری مئشه یه اودونا گئدیرلر . گلیب آناسینا دئییر ، آی آنا ، اوشاقلار ایله منده اودونا گئده جییم.
قاری اوشاقلاری چاغیریب هر بیرینه بیر پارچا یاغ یاخماسی وئریب ، جیرتدانی اونلارا تاپشیردی...

اوشاقلار مئشه یه گئدیب اودون توپلادیقدان سونرا گؤرورلر کی ، جیرتدان اودون توپلاماییر ، اونا دئییرلرکی ;

- آ جیرتدان ، سن نیه اودون توپلاماییرسان..؟
جیرتدان جاواب وئریر :
- آنام سیزه یاغ یاخماسی وئردی کی منیم ده اودونومو توپلایاسینیز..

اوشاقلار بونون دا اودونون توپلاییرلار و سونرا هر کس اؤز اودونونو یوکله ییب یولا دوشمک ایسته ینده گؤردولرکی ، جیرتدان اوتوروب باخیر ، بونا دئییرلر :

- آ جیرتدان ، سن نیه اودونون یوکله مه ییرسن..؟
جیرتدان جاواب وئردی :
- آنام سیزه یاغ یاخماسی وئردی کی ، منیم ده اودونومو گتیره سینیز... .

اوشاقلار الاج سیز  قالیب بونون دا اودونون گتیریرلر .بیر آز یول گئتدیکدن سونرا گؤرورلرکی ، جیرتدان گئریده قالیب آغلاییر ، بونا دئییرلر :

- آ جیرتدان نیه آغلاییرسان..؟
جیرتدان جاواب وئردی :
- یورولموشام ، آنام سیزه یاغ یاخماسی وئردی کی ، من یورولاندا منی ده دالینیزجا گؤتوره سینیز... .
.
.
.
                     آردی وار...

آردینی اوخو
چهارشنبه 12 دی 1397

ائششک دن تئز گلمیشم....(فارسی-ترکی)

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz


از خر زودتر آمده ام..


در یکی از روزها ملا به خر هیزم بار می کند می اندازد به راه راست روستا که :
- تو از این راه راست برو ، من از این راه میان بر خواهم رفت.
ببینیم کی زود میرسد..
خر بی صاحب شروع می کند به چریدن .ملا به خانه که میرسد می پرسد :
- زن ، خر هنوز نرسیده ؟
زن می گوید :
- نه هنوز نرسیده.
ملا با دلتنگی می گوید :
میبینی که ؟ تو همیشه مرا سرزنش میکنی ، من تنبل هستم ، ببین ، من از خر زودتر آمده ام.


...Eşşəkdən tez gəlmişəm


 : Günlərin birində Molla eşşəyə odun yükləyib salır kəndə gedən düz yola ki
.Sən düz yol ilə get, mən bu kəsə yol ilə gedəcəyəm. Görək kim tez çatar -
 : Sahibsiz qalmış eşşək başlayır otlamağa. Molla evə gəlcək soruşur
?..Arvad, eşşək hələ gəlməyib
: Arvad deyir
. Yox, gəlməyib -
: Molla lovğa-lovğa deyir
...Görürsənmi? Sən elə həmişə məni danlayırsan ki, tənbələm. Bax, mən eşşəkdən tez gəlmişə-

*******

ملانصرالدین حیکایه لری ، ترجمه (چئویرن : اسد بهرنگی)



آردینی اوخو
دوشنبه 10 دی 1397

تاپماجالار (1)

0 گؤروش
یازار:‌ Kölgə siz



تاپماجا یا چیستان نیز یکی دیگر از موضوعات ادبیات شفاهی آذربایجان است و با توجه به جای خاصی که در ادبیات شفاهی دارد از نسلهای گذشته دهان به دهان با تغییرات مختلف کم و زیاد شدن ها و حتی بعضا با تغییر مضمون و معانی جدید به اینجایگاه رسیده است. در تاپماجا علامت هر شئی و وسیله ای به شکل بسته ای می باشد و یا به وسیله های مختلف دیگری شباهت دارد که برای پیدا کردن جواب از فرد دیگری طلب می شود.... .
تاپماجا یا بیلمه جه یا باغلاما جهت گسترش و توسعه فکر کودکان بسیار مناسب و مفید است و تفریح خوبی نیز به شمار می آید.تاپماجا جای خاصی در داستانها نیز دارد چرا که در بسیاری از داستانها ، پادشاه دختر خود را به ازدواج کسی درمی آورد که بتواند پاسخ تاپماجای او را بدهد.گاه آشیقلار با اشعار تاپماجا گونه هایی به مناظره میپردازند.اما اصل تاپماجا برای تقویت هوش و فکر کودکان و نوجوانان است و در شب نشینی ها و دور هم جمع شدنها استفاده میکنند و از آنجایی که بیان تاپماجاها به شعر است کودکان خیلی زود یاد میگیرند.
تاپماجالار خیلی به نظم هستند و به شکلهای مختلفی همچون نثر ، به شکل بایاتی ، و یا حتی بعضا به جای آتالار سؤزو  پدید آمده اند. 
مثال ( به شکل بایاتی) :

دییرمانا دن  گلیر ، دورون گؤرون کیم گلیر
توخونمامیش چووالدا ، اویونمامیش اون گلیر. ( ای ده)
.
.
.
.
              آردی وار.....

آردینی اوخو
جمعه 7 دی 1397
بؤلوملر : تاپماجالار,